Мақалада ХХ ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының көрнекті өкілі Елдес Омаровтың Қазақ АКСР Халық ағарту комиссариаты жүйесіндегі ғылыми, педагогикалық және ұйымдастырушылық-ағартушылық қызметі (Орынбор кезеңі 1920–1925 жж.) талданады. Зерттеу Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік архивінің № Р-81 Халық ағарту комиссариаты (ХАК) және № Р-693 Киркрайды зерттеу қоғамы қорлары, сондай-ақ Ресей Федерациясының Мемлекеттік архивіндегі А1565 қорының архивтік материалдарына негізделген. Автор Елдес Омаровтың халық ағарту мен ғылым салаларындағы қызметінің негізгі бағыттарын айқындайды. Мақалада оның Наркомпростың Академиялық орталығы, Қырғыз (қазақ) ғылыми-әдеби кеңесі, Қазақ халық ағарту институты және Қырғыз (қазақ) өлкесін зерттеу қоғамы қызметіне қатысуына ерекше назар аударылады. Аталған дереккөздерді пайдалану Елдес Омаровтың жетекші ғылыми-білім беру институттарындағы нақты қызмет түрлерін қайта құрастыруға, оқулықтар әзірлеу, ғылыми терминологияны қалыптастыру, педагог кадрларды даярлау және қазақ тіліндегі ғылыми-зерттеу жұмыстарын ұйымдастыруға қосқан үлесін айқындауға мүмкіндік берді. Зерттеу нәтижелері 1920-жылдардағы Қазақстанда ғылым мен білім беру жүйесін институционалдандыру үдерісіндегі қазақ зиялыларының рөлін нақтылап, бұрын ғылыми айналымға енгізілмеген архивтік деректерді пайдалануға жол ашады.