Негізгі мазмұнға өту Негізгі шарлау мәзіріне өту Сайттың төменгі деректемесіне өту
Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Тарих және саяси-әлеуметтік ғылымдар сериясы

БӨКЕЙ ОРДАСЫНДАҒЫ АЗАТТЫҚ КҮРЕС: КЕЗЕҢДЕРІ, НЕГІЗГІ ШАЙҚАСТАРЫ, ӘСКЕРИ ТАКТИКАСЫ (1836-1838 жж.)

Жарияланған March 2025

0

0

КазНПУ имени Абая
Аңдатпа

Қазақ  халқының  өткен  тарихында  азаттық  жолында  болған  көтерілістердің  алатын  орны  ерекше. Осы  көтерілістер  тарихын  сараласақ  негізінен  басты  мақсаттары  халық  азаттығы, ел  дербестігі  болғанмен  көтерілістердің  жүрісі, кезеңдері  және  көтерілісшілер  ұстанған  соғыс  тактикасында  айырмашылықтар  бар. Кеңестік  тарихнамадағы  көтерілістерге  берілген  «шаруа-лар  соғысы», «басбұзарлық  әрекеттер», немесе  «монархиялық» деген  тұжырымдарды  көтеріліс  тарихын  шынайы  зерттеп, ой  қорытқанда  ғана  әр  көтерілістің  жүрісі  мен  тактикасы  әртүрлі  болғанмен, негізгі  мақсаты  ел  тәуелсіздігі  екенін  байқаймыз, мойындаймыз. 1936-1839  жылдар-дағы Исатай  Тайманұлы  мен  Махамбет  Өтемісұлы  басқарған  халық  күресінің  басты  идеясы  да  ел  мен  жер  үшін  шайқас  еді. Көтеріліс  туралы  соны  зерттеулер  арқылы  оның  екі  кезеңнен  тұратыны, көтерілісшілер  мен  жазалаушы  әскер  арасында  негізгі  екі  ірі  шайқас  Тастөбе  шайқасы  мен  Ақбұлақ  шайқасының  өткенін, көтерілісшілердің  соғыс  жүргізу  тактикасында, қару-жарақтарында  да  өз  заманына  сай  ерекшеліктер  болғанына  көз  жеткіздік.

Әрине, көтеріліс нәтижелі болуы үшін оны жақсы ұйымдастыру, қару-жарақ, азық-түлігін толық сайлап және ұрыс барысында жазалаушы әскерге қарсы қолайлы соғыс тактикасы мен стратегиясын ұтымды пайдалана білу ұрыс тағдырында шешуші рөл атқаратыны сөзсіз. Сондықтан Исатай Тайманұлы мен Махамбет Өтемісұлы бастаған көтерілісшілердің әскери өнеріне назар аудару маңызды.

pdf
Тіл

Қазақ

Дәйексөздерді қалай жазу керек

[1]
Б.С. Жұмағұлов, Л.Б. Бердіғожин і Г.Б. Қамиева 2025. БӨКЕЙ ОРДАСЫНДАҒЫ АЗАТТЫҚ КҮРЕС: КЕЗЕҢДЕРІ, НЕГІЗГІ ШАЙҚАСТАРЫ, ӘСКЕРИ ТАКТИКАСЫ (1836-1838 жж.). Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Тарих және саяси-әлеуметтік ғылымдар сериясы. 83, 3 (Бер 2025). DOI:https://doi.org/10.51889/2959-6017.2025.84.1.006.