Бұл мақала 1930 жылдардағы жаппай ашаршылық жағдайында Орталық Қазақстан мен шекаралас аудандар халқының мәжбүрлі өмір сүру стратегиясы ретіндегі көшіп-қонуды зерттеуге арналған. Мұрағат құжаттарын – ҚазАКСР Халық Комиссарлары Кеңесінің қаулыларын, ОГПУ арнайы сводкаларын, партиялық және мемлекеттік органдардың баяндама хаттарын талдау негізінде қазақ халқының жаппай көшіп-қонуының себептері, ауқымы мен салдары ашылады. Зерттеу көшіп-қонудың бірнеше факторлардың нәтижесі болғанын көрсетеді: күштеп ұжымдастыру, көшпенділерді мәжбүрлеп отырықшыландыру, малды тәркілеу және азық-түлік қиындықтары. Көшіп-қонғандарды қайтару мен шаруашылық жағынан орналастыру бойынша мемлекеттік шаралардың тиімсіздігін талдауға ерекше назар аударылды. Құжаттар көмек ұйымдастырудағы жүйелі кемшіліктерді куәландырады: азық-түлік қорларын талан-таражға салу, қайтып келгендерді есепке алуға формалды көзқарас, қабылдау пункттері мен балалар үйлеріндегі қанағаттанарлықсыз жағдайлар. Көшіп-қону республиканың 71 ауданын қамтыды, Қазақстан ішінде 100 000-нан астам көшіп-қонған шаруашылық болды. Аштықтан және әлсіреуден жаппай қырылу, адам етін жеу оқиғалары, балалар қараусыздығының апатты өсуі – осы кезеңнің қасіретті салдары. Мақала әлеуметтік апат механизмдерін түсінуге үлес қосады және көшпелі халықтың дәстүрлі ұтқырлық формасының антропогендік ашаршылық жағдайында аман қалу стратегиясына қалай айналғанын көрсетеді.